w budowie

Postawiłem DOSa... kilka minut na zrobienie filmu i to by było na tyle. Na tyle? Co to właściwie oznacza postawić DOSa?

W najprostszym przypadku należało zrobić "sys a: c:" To wystarczyło by dysk twardy startował, a te kilka najważniejszych funkcji było dostępnych.

Załóżmy sobie, że mamy rok 2016 i chcemy postawić Windows 7 na kilkuletnim komputerze. To wariant najprostszy, bo kilka lat na rynku oznacza, że sterowniki są dostępne. To samo dotyczy nie tylko sprzętu, ale i samego systemu operacyjnego. Nowy system może mieć problem z bardzo starym sprzętem, ale również z bardzo nowym, czasem zdarza się, że ma go z czymś, z czym nie powinien mieć.

System zainstalowany. Na co nam pozwala?

  1. Uruchamiać inne programy
  2. Obsługuje kartę graficzną
  3. Obsługuje kartę muzyczną
  4. Obsługuje katę sieciową
  5. Obsługuje urządzenia pamięci masowej
  6. Ma przeglądarkę internetową
  7. Ma prosty program do edycji tekstu
  8. Ma notatnik
  9. Ma menedżer plików
  10. Pozwala na operacje na plikach.
  11. Ma narzędzia pozwalające na manipulację dyskiem
  12. ...

 

DOS oczywiście DOSowi nie równy, więc na sam początek ograniczmy nasze pole analizy do DOS 6.22. Co to znaczy postawić DOS 6.22?

Jak już napisałem wcześniej, istnieje prostsza metoda na instalację systemu DOS, gdzie wystarczy wklepać sys a: c:, gdzie a to litera napędu dyskietek, a c to litera dysku twardego.

Co daje nam taki rodzaj instalacji? Taki dysk stanie się po pierwsze bootowalny i dotyczy to nie tylko dysku twardego, ale też potraktowanych w ten sposób dyskietek. Na dysk docelowy zostanie przeniesiony kernel DOSu i wszystkie jego wewnętrzne polecenia - akurat te najbardziej podstawowe. Taki zabieg w zupełności wystarczy, by dało się uruchomić grę, operować na strukturze dysku, kopiować, kasować, zmieniać nazwy plików. DOS to jednak komendy nie tylko wewnętrzne, ale ii zewnętrzne. Do takich komend należy "format" (format a:), więc tak postawiony system nie będzie zdolny do formatowania dyskietek, nie będzie zdolny do powielania systemu, nie pozwoli na manipulacje strukturą dysku, bo do tego służy zewnętrzna komenda fdisk. Ma więc całą masę ograniczeń, ale w pewnym sensie stanowi kompletny system operacyjny, przy pomocy którego można wiele zdziałać, na pewno więcej niż z gołym kernelem Windows 10 :).

Pełna instalacja DOS 6.22 wymagała zainstalowania oprogramowania z 3 dyskietek instalacyjnych. Instalator nie tylko kopiuje odpowiednie oprogramowanie, ale też inicjuje dysk, jeśli nie jest on podzielony na partycje, to tworzy partycję systemową, czyni ją startową, ustawia stronę kodową systemu, czyli język - albo raczej alfabet, jakiego będzie on używał. Dla początkującego to kawał użytecznej roboty, choć użytkownik zaawansowany dałby radę i bez tej pomocy.

Po udanej instalacji użytkownik miał:

  1. Możliwość Uruchamiania innych programów - w tym gier, a także innych systemów operacyjnych!
  2. Obsługa karty graficznej w trybie znakowym. Bardziej zaawansowane możliwości graficzne zależały nie od systemu DOS, tylko od programisty tworzącego konkretną grę, czy innych program. Zwykle gry oferowały obsługę standardu VGA (te z czasów DOS 6.22), czyli 256 kolorów i rozdzielczość 640x480 pikseli. Również Windows 3 używał domyślnie tych ustawień. Istnieją jednak gry, które umożliwiają ustawienie wyższej rozdzielczości - na przykład Descent 2, przeglądarki graficzne i filmowe jak QuickView, czy wspomniany już Windows 3.
  3. Muzyka: Nie... i jednocześnie tak. Podobnie jak obsługę grafiki, DOS oddawał obsługę muzyki w ręce programistów konkretnych aplikacji. Sam w sobie nie pozwalał na usłyszenie czegokolwiek. Czemu więc napisałem "jednocześnie tak"? Bo przewidziano w nim możliwość używania sterowników zewnętrznych. Mamy więc sytuację podobną ja z Windows, kiedy system nie znalazł odpowiednich sterowników. Windows oczywiście nie zagra, a jakoś nikomu nie przyjdzie do głowy stwierdzenie, że Windows nie spiera karty muzycznej. Podsumowując: DOS nie zagrał sam z siebie, ale dawał możliwość używania sterowników. Gros pracy spoczywało na programiście konkretnej aplikacji.
  4. Karta sieciowa. DOS nie dawał żadnych możliwości sieciowych. Możliwe, że sam gdzieś użyłem na moich stronach takiego sformułowania, ale nie jest to prawdą, a pewnym skrótem myślowym, bo użycie 3 dyskietek instalacyjnych nie dawała żadnego dostępu do sieci. A jednak: jądro DOS przewidywało instalację sieci. Tutaj nie tylko sterownik był bardzo ważny, albo.. sterownik sam w sobie nie byłyby w stanie udostępnić nam sieci, gdyby kernel nie przydzielał mu odpowiednich zasobów (nie był zdolny do pewnych przekierowań - poważniejsze strony używają sformułowani "redirector"), bo DOS 6.22 to nie system wielozadaniowy. Jednocześnie działa na nim tylko jedna aplikacja. Sieć wymaga nasłuchu przez cały czas i jest to prawdziwe działanie w tle, znany z DOS TSR to trochę za mało.
  5. Obsługa urządzeń masowych. DOS - DISK OPERATING SYSTEM. Już sama nazwa wskazuje, że jeżeli DOS służył do czegoś, to szczególny jego nacisk padał na obsługę wszelkiego rodzaju współczesnych mu dysków. Trzeba pamiętań, że obsługa dysku opiera się na dwóch warstwach  - sprzętowej i logicznej. DOS zapewniał na tę drugą, a tę pierwszą BIOS. Zwykły user tak na oko nie jest w stanie wyłapać, co zawdzięcza BIOSowi, a co DOSowi. Nie wchodząc w szczegóły: DOS dawał  możliwość użycia współczesnych sobie dyskietek i dysków twardych, decydował o strukturze plików, dyskach logicznych, maksymalnej wielkości partycji, a BIOS czasem narzucał ograniczenia co do wielkości dysku twardego. Dlatego nie bądź zdziwiony, jeśli włożysz do starego komputera dysk wielkości 800MB... a on nie zadziała. W historii wystąpiło kilka barier - ostatnią była wielkość pliku na partycji FAT 32, czy ilość używanej pamięci RAM w systemach 32 bit. Dla nas ważne jest, że DOS obsługiwał współczesne sobie dyski i dyskietki sam z siebie - nie potrzeba było sterowników. Wyjątkiem był CD-ROM, który początkowo wymagał sterownika dedykowanego pod konkretny model.
  6. W czasach DOS nie istniały przeglądarki internetowe dla tego systemu. Istnieją dzisiaj - ARACHNE oraz DILLO.
  7. Prosta edycja tekstu? Tak, system zawiera program edit. Mniej więcej to samo, co współczesny Notepad, ale w wersji znakowej.
  8. Notatnik - patrz punkt 7. Pierwotnie rozbiłem te wda punkty myśląc zapewne o programach Wordpad i Notepad. W czasach DOS nie było chyba takiego podziału. Był albo prymitywny Edit, albo jakiś ówczesny komercyjny edytor tekstu dla DOS. Goły system pozwalał tylko na podstawową edycję tekstu, w tym również bez żadnego edytora :).
  9. Menedżer plików? O ile dziś jest w zasadzie koniecznością, to w czasach DOS niezupełnie. Ale!!! DOS miał taki menedżer i nazywał się DOSSHELL. W wersji 6.22 nie było go na wspomnianych 3 dyskietkach, ale podobno istniała też 4! Jako legalny użytkownik DOS 6.22 tej czwartej dyskietki nie dostałem.
  10. Oczywiście pozwala na operacje na plikach i do tego wręcz służy.
  11. FORMAT i FDISK to zewnętrzne komendy DOS. Pozwalały na pełną kontrolę nad dyskiem, a funkcjonalnością ustępują dzisiejszym tym, że nie ma mowy o zmianie wielkości partycji. Raz ustawiona, jest ustawiona aż ją skasujesz.

 

I można by jeszcze wiele napisać o systemie DOS. A nas interesuje pytanie, co to znaczy postawić DOS? Odpowiedź nasunęła mi się tu sama: w zasadzie to samo, co postawić Windows. Postawiony jest wtedy, kiedy wszystko działa, a nie wtedy, kiedy instalator kończy działanie. Różnica jest taka, że Windows z reguły znajduje sobie sam stery do karty graficznej, czy sieciowej, czasem rozpoznaje wszystko, a DOS możemy porównać do Windows, który nie rozpoznał niczego i samemu trzeba sobie radzić. Takie rzeczy też się zdarzają!

Może na zakończenie: DOS to nie PnP. Czasami trzeba było otworzyć obudowę i znać sprzęt.

 

DOS 6.22 - Norton Commander - Anno Domini 1994

Poniższy tekst powstał przed 2014, możliwe, że w 2009. Łezka się kręci na myśl o systemie DOS6.22, ale kiedy patrzę na tekst również. Po przeczytaniu nasunęła mi się pewna uwaga. Dziś programy instalacyjne są normą. Programy wymagają dziesiątek wpisów do rejestru, potrzebują różnych informacji, czasami trywialnych jak wersja językowa, nazwa użytkownika, login. W czasach DOS czegoś takiego jak rejestr systemowy nie było, a nie do każdego programu wymagany jest login itp. Do takich programów należy Norton Commander. I mimo, że posiada on instalator, to w zasadzie wystarczy odpowiedni katalog mało elegancko skopiować na twardy dysk w odpowiednie miejsce. Wyjątkiem są programy, które robiły wpisy do pliku autoexec.bat i config sys. W ich przypadku instalator jest bardzo pożyteczną rzeczą.

DOS 6.22 - Soundcard

Dźwięk... w komputerach domowych był oczywistością. Wszystkie Ataryny, Commodory i Amigi wydawały z siebie dźwięki. Brzmienie C64 to brzmienie dla wielu kultowe do dziś. Nic nie brzmi jak SID!

Tymczasem stary dobry grzyb, IBM PC wbudowany miał malutki cherlawo popiskujący głośniczek. Kiedy słyszę, jak brzmi, kiedy gram w starego poczciwego Pinballa, jestem w szoku, że programiści w taki stopniu umieli wykorzystać coś, czego producent chyba nie przewidział.

MS DOS 6.22 - Anno Domini 1994

Instalacja

W 1994 światło DOSa już gasło. Służył praktycznie jednemu - by sobie pograć. Do wszelkich innych celów służył Windows 3.11 for Workgroups. Historia DOSa zaczęła się w 1981, kariera trwała więc 13 lat, co w dziejach informatyki jest jak tysiąclecie.

Ponieważ byłem właścicielem licencji ostatniej wersji DOSa (legalnej!), mogę się wykazać pełniejszą wiedzą właśnie o tej wersji systemu. Istnieją różne wersje DOSa, które prezentują różny stopień zaawansowania technologicznego. Niektóre wersje potrafią obsłużyć jedynie stare typy dyskietek - 360kb, wersja DOS 6.22 z powodzeniem obsługuje nawet twardy dysk. Stosownie do wersji inaczej wygląda zarządzanie pamięcią, wsparcie dla języków obcych... również słowo instalacja może być określeniem na wyrost. DOS 6.22 to kernel i zestaw użytecznych aplikacji. Pisząc o instalacji mam na myśli przeniesienie na dysk twardy całego pakietu.

 

 

Co można zrobić z tym systemem?

Jak już wyżej napisałem: można było zagrać. DOS pozwalał na swobodny dostęp do sprzętu. Efektem tego była nie osiągalna dla innych systemów szybkość DOSa, wadą to, że każda gra musiała zawierać własną obsługę urządzeń. Wielkim problemem DOSa było zarządzanie pamięcią. "Nie masz wystarczającej ilości pamięci konwencjonalnej" - mniej więcej taki błąd pokazywał się podczas próby uruchomienia gier z dawnych czasów, i to mimo że komputer miał całkiem sporo pamięci na pokładzie. Niestety nie potrafił jej użyć. Pod koniec ery DOSa wiele gier posiadało własne sterowniki pamięci. Bez tego wybiegu najbardziej zaawansowane gry nigdy by nie powstały. DOS 6.22 także posiada sterownik pamięci typu extended o wdzięcznej nazwie himem.sys. Oprócz pamięci typu extended istniała także pamięć typu expanded itd... itp... wszystko wymagało oczywiście swoich sterowników. "Goły DOS" nie oferował w tym względzie zbyt wiele!

Ale skupmy się na czymś, co pozwoli nam wyrobić sobie wyobrażenie na temat przydatności tego systemu poprzez przegląd jego możliwości. Nie jest tak bardzo istotne, że DOS oferował dość mało, skoro cała masa programistów spoza Microsoft uzupełniała jego braki owocami swego intelektu. A teraz rozpatrzmy po kolei:

  1. Możliwość edytowania dokumentów.
  2. Polacy nie gęsi i swój język mają.
  3. Drukowanie
  4. Multimedia
  5. Okno na świat.
  6. Gry
  7. Zdjęcia

1. Możliwość Edytowania dokumentów.


TAG - Wersja Kaszubska!

 

W systemie istnieje program EDIT. Pozwala na bardzo prostą edycję tekstu. Jest prosty, ale wygodny!

Aby móc pisać prawdziwe dokumenty należało sięgnąć głębiej do kieszeni i kupić sobie program Word for DOS! Program ten można obecnie ściągnąć z witryny Microsoft i używać za darmo. Istniała też wersja WordPerfect dla DOSa. Oczywiście komercyjna. Istniał również polski edytor TAG. Kiedy przyszło mi studiować miałem okazję się z nim zetknąć. Można uznać, że DOS w oderwaniu od Windows 3.x oferował możliwość edycji dokumentów.

2. Polacy nie gęsi i swój język mają.

Z tym jest pewien problem. DOS nie został nigdy spolszczony. Musimy "gadać" po angielsku! Oferował za to polską stronę kodową. Czyli wpisywanie i odczytywanie polskich znaków nie było problemem. Oczywiście nie dotyczy to wczesnych wersji DOSa.

3. Drukowanie

Drukowanie to sprawa problematyczna... Dało się przekierować kody ASCII na port drukarki i jeśli miała ona wbudowany zestaw czcionek, to sprawa była prosta. Moja drukarka posiadała taką możliwość. Niektóre programy - na przykład księgowe - miały wbudowane własne sterowniki do drukarek. Drukować się więc dało, ale nie był to ten sam komfort korzystania z drukarki, jaki znamy dzisiaj.

4. Multimedia


Multimedialna Przeglądarka Quickview - Obrazki, Muzyka, Filmy...

DOS... pracuje w trybie znakowym. Aby uzyskać obraz wysokiej jakości programista musiał sam napisać sterownik do karty graficznej. Był to problem do przeskoczenia, niestety komputery z tamtych czasów były zbyt słabe. Dla przykładu - Mój 486 DX2 66MHz z roku 1994 był zbyt słaby żeby otworzyć plik MP3. Dało się to zrobić obcinając jakość odtwarzania do żenującego poziomu.

DOS sam w sobie nie miał także sterowników do karty muzycznej. Pierwsze karty (Sound Blaster) w zasadzie ich nie wymagały, ale wykorzystanie technologii PnP szybko zmieniło tę sytuację.


Przykład filmu wyświetlanego pod Quickview - działa pod emulatorem DOSa - Dosbox for Linux

Abstrahując od sprzętu i historycznych faktów - Quick View to program, który oferuje możliwość oglądania filmów i zdjęć, oraz słuchania muzyki pod DOSem. Trzeba jednak pamiętać, że powstał, gdy DOS zaczynał być tylko ciekawostką, i raczej by nie rozwinął skrzydeł na komputerze z tamtych czasów. Wymaga dobrej karty graficznej pracującej w standardzie VESA. Na słabszym komputerze jego funkcjonalność zostanie ograniczona do przeglądania zdjęć, a i to w słabej jakości ze względu na tryb VGA i dosyć wolno. Używałem tego programu we wczesnej wersji na komputerze Compaq 386 20MHz! Zdjęcia pokazywał!

Podsumowując - DOS w 1994 i wcześniej nie był platformą multimedialną, zresztą MP3 ani DIVX wtedy jeszcze nie było.

Ale już kilka lat później, gdzieś koło 1997 stały się powszechniejsze procesory Pentium 200MHz. Przy odpowiedniej karcie graficznej dało się wygodnie oglądać filmy divx nawet na tak słabym sprzęcie! Podobno nawet AC3 jest możliwe, ale wyłączone ze względów prawnych. DOS mógł być więc przynajmniej w teorii platformą multimedialną.

5. Okno na świat.

Istnieje przeglądarka internetowa dla systemu DOS. Nazywa się Arachne. Przeglądarka ta powstała jednak w 1996/97. DOS należał już do przeszłości. Zresztą nie był stworzony do pracy w sieci i oczywiście nie zawiera dla niej żadnego wsparcia ze strony producenta. Niemniej zdarzają się sterowniki do kart sieciowych dostarczane przez producenta dla systemu DOS.

Podsumowując - Przed 1996 nie istniała żadna przeglądarka WWW dla systemu DOS.

6. Gry


Duke Nukem 3D - Legenda DOS

Oto jest mocna strona DOSa. Nawet w czasach Windows 95 wciąż powstawały gry dla DOSa. Niektóre z nich były bardzo dobre. Ponieważ karta dźwiękowa nie była standardem, niektóre stare gry używają wbudowanego głośniczka. Łza się kręci!

Rzućcie tylko okiem na serwis Abandonia, Stare Gry i wiele innych!

7. Zdjęcia...

Zdjęcia... można było użyć wspomnianego już programu shareware - Quickview... również Norton Commander pozwalał na obejrzenie niektórych obrazków. Programy należało zdobyć we własnym zakresie. W schyłkowym dla DOSa okresie jakość pokazywanych przez ówczesne przeglądarki zdjęć i obrazów była bardzo dobra. Trzeba tylko uwzględnić jedną rzecz - stosowane wówczas rozdzielczości były zdecydowanie mniejsze niż dziś, a więc także i rozmiar plików graficznych. Przeglądanie dzisiejszych zdjęć na tamtym sprzęcie może być albo niemożliwe, albo dość powolne. Ale ówczesne grafiki dało się przeglądać prawie komfortowo - oczekiwania co do prędkości programu był przecież mniejsze niż dzisiaj i nikt się nie dziwił, że musi poczekać, aż się obrazek załaduje.

8. Inne zastosowania i Bezpieczeństwo

O tym drugim nie ma co wspominać. Z tym pierwszym sytuacja wygląda inaczej. DOS 6.22 i niektóre starsze wersje służyły ludziom po to, by wystartować Windows 3.x. Windows to jednak historia z innej bajki.

 

MS DOS 6.22 - 1994

MS DOS 6.22 w roku 1994 był ostatnim przedstawicielem swojego gatunku. Rok potem nastała era Windows 95, który również opierał się na DOS, ale świat jednak nie był już taki sam. Nie ma co ukrywać, że istnieje wielka różnica pomiędzy DOS 6.22 + Windows 3.11, a DOS 7 + Windows 95.

Przyjrzyjmy się jednak instalacji tego systemu. W 1994 najpopularniejszym nośnikiem danych wciąż były dyskietki. Nie dziwi więc, że również instalacja DOSa opierała się na dyskietkach. Wkładamy pierwszą z nich i restartujemy komputer..

Terkotanie stacji dyskietek i powyższy napis oznajmia nam, że system się ładuje.